132 فرهنگی 1398/08/13 - 13:50

تنها «اسمش» را گرفته و «رسمش» را به آینده حواله کرده‌ایم؛

فیلم و فیلمساز «مستقل» در مسیر قهقرا؟

وقتی در حاشیه جشنواره سی‌و‌ششم فجر و پس از اکران فیلم «تنگه ابوقریب»، کارگردان اثر یعنی «بهرام توکلی» که یکی از سینماگران متفکر امروز ایران است، در نشست خبری می گوید: «ما در ایران سینمای مستقل و فیلمساز مستقل نداریم»، خیلی‌ها به او حمله کردند و او سخنِ او را بی‌پایه خواندند. خیلی‌ها به اشتباه روی آثارِ پیش از «تنگه ابوقریبِ» بهرام توکلی، نام «مستقل» می‌گذاشتند و توکلی را فیلمسازی مستقل قلمداد می‌کردند و حالا وقتی این جمله از دهان او درآمده برای همان خیلی‌ها هم سنگین به نظر می‌رسد.

مهدی تیموری - در همان جشنواره و در مراسم اختتامیه هم وقتی «ابراهیم حاتمی کیا» روی صحنه رفت و گفت «من یک فیلمساز وابسته هستم و به این مسأله افتخار می‌کنم!» هم مورد هجمه بسیاری قرار گرفت و به قول برخی بیش از پیش برای خودش دشمن و مخالف تراشید! اما آیا با هجمه علیه راویان این جملات، در اصل مطلب تفاوتی ایجاد می‌شود؟ خیلی‌ها می‌گویند مگر می‌شود «سینمای مستقل» نداشت؟ اگر از من هم بپرسید، قطعا خواهم گفت خیر نمی‌شود! اما بد نیست یک بار کلاهمان را قاضی کنیم تا ببینیم چه بلایی بر سر خود «سینما» آورده‌ایم. سینمایی که نه فیلمساز «وابسته» در آن در امان است و نه فیلمسازی که تا دیروز مستقل خطاب می‌شده و نه فیلمسازانی که تلاش می‌کنند مستقل باشند و در این وانفسی، سکوت کرده‌اند.
معلوم است که در سینمای ایران فیلمسازانی وجود دارند که مستقل از جریان اصلی و کاغذبازی‌های سرمایه‌گذاری دولتی فعالیت می‌کنند و به خاطر چند تومان چرک کف دست، چیزی که دوست دارند بسازند را فدا نمی‌کنند. فیلمسازانی همچون «مجید برزگر»، در چند مورد «عبدالرضا کاهانی»، فیلم های نخست «شهرام مکری» و... که اساسا آخرین نفس‌های سینمای مستقل هستند و پایه‌های آن را روی دوش گذاشته و تلاش می کنند از فرو ریختن چیزی که امثال «عباس کیارستمی» و «سهراب شهید ثالث» و... بنا گذاشته‌اند، جلو گیری کنند. اتفاقی که تا امروز هم موفقیت‌آمیز بوده و هنوز از دل کلاس و دانشگاه، فیلمسازانی با تمایلات کار در فضای مستقل همچون کارگردان فیلم «ائو» و... بیرون می‌آیند.
اما ماجرا این است که در تمام دنیا، کارگردانان در بستری تصمیم به فیلمسازی مستقل می‌گیرند که شرایط برای پس از تولیدشان هم فراهم است. در تمام کشورهایی که اساسا می‌شود سینمای مستقل را از سینمای بدنه در آن‌ها تعریف کرد، فیلمسازی مستقل تنها با ساختن فیلم کم بودجه بدون سرمایه گذاری دولتی و ارگانی شناخته نمی‌شود بلکه همه چیز برای پس از تولید آن نیز مهیاست. یعنی فیلمی که قرار است به صورت مستقل تولید شود، از قبل برایش «سالن های مشخص اکران»، «جشنواره های مشخص جهانی و داخلی»، «برنامه های تبلیغاتی مشخص در تلویزیون» و... پیش‌بینی شده است. یعنی مخاطب می‌داند اگر بخواهد فیلم فلان کارگردانی که مستقل فعالیت می‌کند را در سینما ببیند، باید به سینماهایی برود که فیلم های مستقل در آن اکران می‌شود و نه هر سینمای بزرگ و کوچکی که شانسش بزند آیا اکران بکند یا نه! مخاطب می‌داند اگر بخواهد بداند چه فیلم هایی روی پرده سینمای مستقل قرار دارد، چه ساعت‌هایی باید به چه کانال‎هایی سر بزند و آن ها را دنبال کند.
این‌ها هیچ کدام حمایتی نیستند که استقلال چنین سینمایی را بر هم بزنند. به هر حال فیلم‌ها ساخته می‌شوند تا دیده شوند و مستقل‌ترین و کم‌خرج‌ترین فیلم تاریخ سینما را هم که بیاورید، برای «نمایش عمومی» و پرده نمایش ساخته شده است. اتفاقی که در تمام کشورهایی که سینمای مستقل به طور حرفه‌ای در آن‌ها حیات دارد افتاده، این است که زیر نظر یک مطالبه «صنفی» فیلمسازان مستقل توانستند از حق طبیعی خودشان برای به نمایش در آوردن فیلم هایشان دفاع کنند. اتفاقی که هنوز در ایران رخ نداده و قطعا یک مخاطب عادی که مثلا به پردیس کوروش رفته، نمی تواند تشخیص دهد که برای مثال فیلم «پرویز»ِ مجید برزگر مستقل است یا فیلم «آشفتگی» فریدون جیرانی! چون اساسا چنین چیزی در سینمای ایران پیش‌بینی نشده است.
از این رو شاید وقتی «بهرام توکلی» می‌گوید ما در ایران سینمای مستقل نداریم، حرف چندان بیهوده‌ای نباشد. چند درصد از مخاطبینی که پول بلیت می‌دهند و به تماشای فیلم‌ها در سالن سینما می‌نشینند، از تفاوت بین سینمای مستقل و سینمای بدنه با خبر هستند؟ چه کسی می‌تواند بگوید که در کجا می‌تواند فیلم‌های مستقل را تماشا و دنبال کند؟ وقتی چنین چیزهایی در سینمای ایران قابل ردیابی نیست، طبیعتا با داد و فریاد علیه جمله یک فیلمساز و حمله علیه فیلمسازی که «وابسته» است، نمی‌توان سینمایی مستقل از دل آن بیرون کشید.
از سینمای مستقل تنها «اسم»اش را به امانت گرفته‌ایم و رسمش را به آینده حواله کرده‌ایم. آینده‌ای که به دست هیچ‌کس جز خود ما اتفاق نمی‌افتد و به تعویق افتادنش فقط و فقط منجر به سرایت بیماری «فیلمسازی گران» از سینمای بلند و بدنه به سینماهای کوتاه و مستند و... می‌شود. نتیجه اینکه در عرصه کوتاه با فیلم‌های گرانی مواجه می‌شویم که در اصول اولیه و مشق‌های شب فیلمسازی هم ایراد دارند.

  1. اعلام آمار تعداد بازداشت‌شدگان اعتراضات اصفهان از سوی سخنگوی قوه قضائیه
  2. جزئیات حکم کلاهبرداران شبکه‌ای اعلام شد
  3. طارمی: اتلتیکو تیم بزرگی است، اما پیروز می‌شویم
  4. ارزش سهام عدالت به زیر ۱۰ میلیون تومان رسید
  5. تزریق بیش از ۴۰۸ هزار دز واکسن کرونا در کشور طی شبانه‌روز گذشته
  6. قالیباف: تحول در حکمرانی تحول در وزارت ارتباطات است
  7. کمیسیون اصل ۹۰، چندان فعالیت موثر و چشم‌گیری نداشته است
  8. کنترل‌ الکترونیک واکسن نزده‌ها و کرونا مثبت‌ها
  9. رئیس‌جمهور دستوری برای افزایش ظرفیت پذیرش پزشکی صادر نکرده است
  10. جرائم وسایل نقلیه موتوری فاقد بیمه‌نامه شخص ثالث بخشیده شد
  11. محسنی اژه‌ای: زیبنده نیست این تعداد زندانی داشته باشیم
  12. امیرعبداللهیان اعلام کرد: آمادگی ایران برای میزبانی نشست سران آستانه
  13. امروز؛ آخرین مهلت برای ثبت اطلاعات کارکنان در سامانه پاکنا
  14. صدور مجوز اعمال مدرک تحصیلی دوم برای کارکنان اداری قوه قضائیه
  15. ایران از امنیت کشور‌های حاشیه خلیج فارس حمایت می‌کند
  16. ایران از امنیت کشور‌های حاشیه خلیج فارس حمایت می‌کند
  17. تزریق دُز سوم واکسن کرونا جدی گرفته شود
  18. روند ابتلا، بستری و فوتی ها همچنان در سراسر کشور نزولی است
  19. رئیس قوه قضاییه: روال بورس عادی نیست
  20. آغاز نوبت سوم واکسیناسیون افراد بالای ۴۰‌ سال
  21. نحوه برگزاری امتحانات دانش آموزان مشخص شد
  22. دستور رئیس دستگاه قضا به سازمان بازرسی و دادستان کل کشور برای بررسی وضعیت بورس
  23. قالیباف: هیات نظارت باید محکم‌تر موضوع عنابستانی را پیگیری می‌کرد
  24. رئیس‌جمهور یکشنبه آینده لایحه بودجه ۱۴۰۱ را تقدیم مجلس می‌کند
  25. دستور قالیباف برای بررسی راهکارهای حفاظت از محیط زیست
  26. اولیانوف: لحن اظهارات اخیر ایران نشان می‌دهد فضا برای مذاکرات بیشتر وجود دارد
  27. طرح واردات خودرو در مسیر رفت و برگشت به مجلس
  28. زاکانی مسئول مدیریت بحران پایتخت شد
  29. کلاهبرداری مجرمان سایبری به بهانه شب یلدا
  30. مردم را درتصمیمات اقتصادی غافلگیر نمیکنیم
  31. آغاز اجرای محدودیت‌های هوشمند کرونایی از امروز
  32. طرح تدریس ادبیات زبان‌های محلی و قومی در مدارس به صحن مجلس ارجاع شد
  33. مخالفت کمیسیون بهداشت با طرح الزام به رسمیت شناخته شدن طب سنتی ایرانی در قوانین کشور
  34. سردار آزمون و هم تیمی طارمی خریدهای قطعی لیون در زمستان
  35. رویکرد دولت برای سال آینده تمرکز بر حمایت از واحدهای تولیدی است
  36. آمارابتلا و فوت کرونا دراین دولت کاهش جدی پیدا کرد
  37. معافیت مالیاتی ۵ درصدی واحد‌های تولیدی در لایحه بودجه ۱۴۰۱
  38. مالیات بر اصل قیمت طلا از ۱۳ دی ماه حذف می‌شود
  39. انهدام باند اسکیمری سه نفره در البرز
  40. یکی از مصوبات طرح ساماندهی صنعت خودرو مغایر قانون اساسی است
  41. نگهداری و بازپروری معتادان وظیفه نیروی انتظامی نیست
  42. کلاهبرداران اینستاگرامی در البرز دستگیر شدند
  43. معاون رئیس‌جمهور قرقیزستان با امیرعبداللهیان دیدارکرد
  44. فعال شدن سیستم کنترل هوشمند کرونا از فردا
  45. قانون واردات خودرو به زودی به دولت ابلاغ خواهد شد
  46. اعلام آخرین وضعیت سدهای تهران و کشور
  47. حداقل حقوق کارکنان دولت چقدر زیاد می‌شود؟
  48. برگزاری جلسه فوق العاده دولت برای بررسی بودجه ۱۴۰۱
  49. حال ناخوش سدهای تهران و کاهش ٣٠ درصدی ذخایر سدهای کشور
  50. دستور وزیر بهداشت برای برپایی نماز جماعت در کلیه فضاهای دانشگاهی
  51. مشاور امنیت ملی امارات فردا به تهران سفر می کند
  52. شرایط حق تقدم ثبت اختراع تعیین شد
  53. یک شنبه هفته آینده بودجه ۱۴۰۱ تقدیم مجلس می‌شود
  54. رضازاده: آمریکا به دنبال وقت کشی در مذاکرات است
  55. تیم مذاکره کننده ایران در برابر آمریکا مقاومت کنند