هر سپتامبر، اسپانیا یکی از نمادینترین لحظات گذار خود به دموکراسی را جشن میگیرد. امسال چهل و پنجمین سالگرد فرود یک پرواز تجاری از نیویورک به مادرید است که حامل یکی از مشهورترین تبعیدیان کشور نیز بود: نقاشی «گرنیکا» اثر پابلو پیکاسو.
پس از بیش از چهار دهه نمایش در موزه هنر مدرن نیویورک (MoMA)، این نقاشی سرانجام توانست پس از پایان دیکتاتوری فرانکو، مطابق با آرزوی نقاش اسپانیایی، به خانه بازگردد.
مشهورترین نقاشی پیکاسو که وحشت غیرنظامیان را در جریان بمباران شهر گرنیکا در جنگ داخلی اسپانیا به تصویر میکشید، به عنوان فریادی برای صلح در نظر گرفته شده بود. پیکاسو به خوزه لوئیس سرت، دوست و معمار پاویون جمهوری اسپانیا در نمایشگاه بینالمللی پاریس در سال ۱۹۳۷، گفته بود: «اگر صلح جهانی برقرار شود، جنگی که من نقاشی کردم به چیزی از گذشته تبدیل خواهد شد.»
در دورهای که سایه جنگ همچنان در جهان گسترده است، نقاشی گرنیکا بیش از همیشه مورد توجه است و به نمادی جهانی از وحشت بمباران هوایی تبدیل شده است. اما در اسپانیا، شاهکار پیکاسو به بهانه دیگری برای یک نبرد سیاسی کوچک و حقیر تبدیل شده است.
به گزارش گاردین، ایمانول پرادالس، رئیس دولت باسک درخواست کرده که نقاشی گرنیکا برای چند ماه از موزه رینا سوفیا مادرید، که از سال ۱۹۹۲ تنها خانه آن بوده است، منتقل شود. پرادالس گفت که دیدن آن برای اولین بار در بیلبائو نوعی جبران برای مردم باسک خواهد بود. دولت پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا، این درخواست را به دلایل حفاظتی رد کرده است، در حالی که سیاستمداران محافظهکار اسپانیا به نبرد پیوستهاند و از این فرصت برای حمله به ملیگرایان باسک استفاده میکنند.
پیکاسو که از گزارشهای روزنامهها درباره بمباران گسترده غیرنظامیان توسط نیروی هوایی آلمان نازی و نیروهای فرانکو الهام گرفته بود، نقاشی گرنیکا را طی بیش از یک ماه در سال ۱۹۳۷ در پاریس نقاشی کرد. در اواخر دهه ۱۹۳۰، گرنیکا به عنوان ابزاری سیاسی قدرتمند عمل کرد و در سراسر اروپا سفر کرد تا حمایت از مبارزه علیه فاشیسم را جلب کند و برای جمهوریخواهان اسپانیا بودجه جمعآوری کند. این نقاشی در سال ۱۹۳۹ به ایالات متحده رسید و به سرعت به نمادی برای تجمع علیه جنایات جنگی و مبارزه برای صلح تبدیل شد. یک نسخه فرش بافتهشده بر اساس آن هم هنوز در ورودی شورای امنیت سازمان ملل در نیویورک آویزان است.
این نقاشی در طول دهه ۱۹۵۰ به طور مداوم در حال سفر بود و به نمایشگاههای ویژه در سراسر جهان از میلان تا برلین و از استکهلم تا سائوپائولو، فیلادلفیا و شیکاگو قرض داده میشد. این تقاضای زیاد در طول سالها باعث آسیب به آن شد، از جمله تغییر رنگ، فرورفتگی و ترکخوردگی. حفاظت از نقاشی به نگرانی مهم در بازگشت دیرهنگام آن به اسپانیا در سال ۱۹۸۱ تبدیل شد.
گرنیکا یکی از تاثیرگذارترین نقاشیهای قرن بیستم است و آخرین چیزی که به آن نیاز دارد این است که درگیر یک مناقشه جناحی دیگر در اسپانیا شود. چه در بیلبائو باشد چه در مادرید، این نقاشی همچنان موضوع روز است.